Anal Fissür (Makatta Yırtık Hastalığı) Nedir?

Anal fissür; makat bölgesinde (anüs) meydana gelen yırtığa verilen isimdir. Bu yırtık makat bölgesinde ağrı, yanma, kanama ve kaşıntıya neden olur. Altta yatan nedenlerin başında kabızlık gelir. Hastaların çok büyük bir oranında ilaç tedavisi yeterli olmakta ve ameliyata gerek kalmamaktadır.

Belirtileri:

• Makatta AÄŸrı: Dışkılama sırasında meydana gelen ÅŸiddetli aÄŸrı tanımlarlar. Hastalar tipik olarak aÄŸrıyı “bıçak keser gibi, cam keser gibi” ÅŸeklinde tanımlarlar. AÄŸrının yanı sıra yanma ÅŸikayeti olabilir. AÄŸrı dışkılama sonrası dakikalar ya da saatler sürebilir. AÄŸrı oluÅŸmasının asıl sebebi makatı kontrol eden ve sfinkter ismi verilen kasların kasılmasıdır. AÄŸrı nedeni ile hastalar dışkılamayı erteleyebilir ve bu durumda kabızlığı tetikleyebilir.
• Makattan Kanama: Genellikle az miktarda parlak, kırmızı kanamadır ve tuvalet kağıdında görülebilir veya damla damla kanama olabilir.
• Kaşıntı: Yırtığa baÄŸlı olarak meydana gelen akıntı, kaşıntıya yol açabilir.
• Makat Kenarında Ele Meme Gelmesi: Yırtığın dış kenarında cilt katlantısı ÅŸeklinde bir kabartı geliÅŸebilir.

Anal bölge hastalıklarında görülen belirtiler birbirine çok benzerlik göstermektedir. Doğru tanı ve tedavi için doktorun muayenesi çok önemlidir. Ayrıca mahremiyet nedeniyle hastalar sıklıkla şikayetlerini saklamakta ve başkalarının kullandığı ilaçlar veya doktorun bilgisi dışında eczanelerden temin edilen ilaçlar ile şikayetlerini giderme çabası içine girmektedirler. Dolayısıyla tanı ve tedavide gecikmeler yaşanmaktadır. Hastalıkların ilerlemesine ve tedavisi daha zor bir aşamaya ulaşmasına neden olmaktadır.

Kolaylaştırıcı Nedenler:

• Dışkılama Problemleri: Anal fissür genellikle bir kabızlık dönemini izleyerek oluÅŸur. Sert bir dışkılamaya baÄŸlı zorlanma anal kanalda yırtık oluÅŸmasına neden olabilir. Daha seyrek olarak ÅŸiddetli bir ishal atağını takiben tahriÅŸe baÄŸlı fissür oluÅŸabilir.
• Yetersiz Temizlik (Kötü Hijyen) veya Aşırı Temizlik: Anüs bölgesinin yetersiz temizliÄŸi (kötü hijyeni) veya aşırı bir ÅŸekilde temizlemeye çalışmak makatta tahriÅŸe ve makatta çatlak - yırtık (anal fissür) hastalığına neden olabilir. Bu bölgenin hijyeni dikkatli ve doÄŸru bir ÅŸekilde yapılmalıdır. En saÄŸlıklı temizlik su ile yapılan temizliktir. Su ile yıkama sonrası alanı kurulamak yeterli olacaktır. Ancak tuvalet kağıtları ile aşırı derecede temizleme gayreti, ıslak alkollü mendillerle, sabunla temizlenmesi veya bazı antiseptiklerin kullanılması da tahriÅŸi arttırmaktadır. Bunun aksine makat bölgesinin yeterli temizlenmemesi de dışkı artıklarının bu bölgede kalmasına ve dolayısıyla bu bölgede tahriÅŸe neden olabilmektedir.
• Bazı Hastalıklar: Bu bölgenin tutulmuÅŸ olduÄŸu bazı enfeksiyonlarda veya Crohn hastalığı gibi inflmatuvar hastalıklarda seyrek de olsa fissürler geliÅŸebilir. Altta yatan hastalık tedavi edilirse makatta çatlak hastalığı da tedavi edilmiÅŸ olur.
• Travma: Anal bölge derisi çok hassastır. Travma sonucu bu bölgede kolayca yırtıklar geliÅŸebilmektedir. En sık görülenler:
  • Normal doÄŸum döneminde yaÅŸanan travmalar
  • Lavman uygulaması sırasında yaÅŸanan travmalar
  • Anal yolla cinsel iliÅŸkiye baÄŸlı travma
  • Makat bölgesi ameliyatları sonrasında

Anal Fissür ile karışabilen bu bölgenin diğer hastalıkları

Bu bölgede görülen hastalıklarda ortaya çıkan şikayetler benzer olduğu için doğru tanı konulabilmesi önemlidir. Ayırıcı tanı ve doğru tedavi için doktor muayenesi gerekir.

Anal fissür ile karışabilen hastalıklar;

• Hemoroid (basur, mayasıl), Perianal apse, Perianal fistül hastalığı
• Ä°nflamatuvar bağırsak hastalıkları (Makat tutulumu olan Crohn Hastalığı)
• Cinsel yolla bulaÅŸan bazı hastalıklar (kondilom, sifiliz, AIDS vb.)
• Makat bölgesinde geliÅŸen kanserler
• Deri hastalıkları (egzema, pruritus ani, sedef hastalığı vb.)
• Bazı viral hastalıklar (herpes, CMV)

Klinik Seyir:

Genelde yüzeysel bir yırtık görülür ve bu yara hızlı iyileşir. Ancak bazı hastalarda bu yırtık derinleşip büzücü kaslara (sfinkterlere) kadar ulaşabilir. Bu durumda hastalık kronikleşmiş olarak kabul edilir.

Genel olarak vücutta meydana gelen yaraların iyileşmesi için iyi bir şekilde alanın kanlanıyor olması önemlidir. Anal fissürlerde meydana gelen ağrı nedeni ile büzücü kaslarda kasılma meydana gelir. Bu kasılma basıncı yüksek olursa yaradaki kanlanmanın engellenmesine neden olur. Bu durum ise yara iyileşmesinin gecikmesine ve hastalığın kronikleşmesine neden olur. Tekrarlayan travmalar (ishal veya kabızlığın devam etmesi gibi) iyileşme olmamasının en önemli nedenlerinden biridir.

Anal fissür hastalığı kansere neden olabilecek bir hastalık değildir, yani kanser ile arasında bir ilişki yoktur. Fakat anal fissür hastalığının belirti ve bulguları kolon ve rektum (kalın bağırsak) kanserleri ve diğer sindirim sistemi hastalıklarının belirtileriyle benzerlik gösterebilir. Bundan dolayı şikayetler olduğunda önce bir doktor tarafından değerlendirilmesi gerekmektedir. Gelişi güzel tedavi zaman kaybına neden olur.

Tanı:

Anal fissür tanısı anamnez (hastalığın hikayesi) ve fizik muayene ile konabilmektedir. Çoğu hastada aşırı ağrı nedeni ile parmakla muayene yapılamayabilir. Bu durumda doktorun makat bölgesini çıplak göz ile değerlendirmesi (inspeksiyon) bile yeterli olabilir.

Doktor gerekli görürse altta yatan benzer şikayetlere neden olan diğer hastalıkların ayırıcı tanısının yapılması gerekir. Bu nedenle ek bazı tetkikler gerekebilir. Bu tetkikler içinde bağırsağın son bölümünün değerlendirmesi önemlidir. Bu nedenle ayırıcı tanı için anoskopi, rektoskopi veya sigmoidoskopi tetkiki yapılması gerekebilir. Buna ek görüntüleme yöntemleri (radyolojik tetkikler) de gerekebilir.

Tedavi:

Ameliyat Dışı Tedaviler:

Anal fissürlerin yarısından daha büyük bir kısmı tedavi uygulamaksızın veya bir takım ilaç kullanımı, kabızlıktan kaçınma ve oturma banyoları ile iyileşirler. İlk basamak olarak varsa kabızlık veya ishal tedavi edilmelidir. Posalı (lifli) yiyecekler ve bol miktarda su içimi önemlidir. Bunlara ek olarak bazı krem ve ilaçlar ile büzücü kasların gevşemesi sağlanabilir. Dışkılama alışkanlığının düzenlenmesi - tuvalette uzun süre oturulmaması, gereksiz yere aşırı ıkınma yapılmaması da önemlidir.

Ayrıca büzücü kaslardaki kasılmayı çözmek için bu bölgeye botox iğnesi yapılabilir. Botulinyum toksini (botox) bu kaslarda belli bir süre gevşemeye neden olur ve bu dönemde çatlağın (fissürün) iyileşmesi için zaman kazanılır. Bu yöntemin başarı oranı %40-50 kadardır.

Hangi hastanın hangi tedaviden yarar göreceğine doktor karar vermelidir.

Ameliyat ile Tedavi:

Bazı hastalarda ilaç tedavisi başarılı olmayabilir. Hastanın şikayetleri uzun süredir devam ediyorsa ilaç tedavisinin başarısı azalır. Hastalar şikayetlerinin bir süre geçtiğini sonra sık sık tekrarladığını ifade ediyorsa yine ilaç tedavisi pek yararlı olmaz. Günlük yaşamı etkilenen ve ilaç tedavisinden fayda görmeyen hastalarda ameliyat tercih edilmektedir. Uygulanan cerrahi prosedürler:

• Ä°nternal Sfinkterotomi (Ä°ÅŸleme Fissürektomi eklenebilir): Bu ameliyatta yara iyileÅŸmesine engel olan kasılmış durumdaki büzücü kaslar kesilerek gevÅŸetilir. EÄŸer yırtık alanının tabanında sert iyileÅŸme (skar) dokusu mevcut ise çıkartılabilir (fissürektomi). Kastaki gevÅŸeme ile aÄŸrı kısa bir sürede geçer. Bu hastayı rahatlatır ve fissürün iyileÅŸmesine yardım eder. Bu ameliyat ile bu kasın kesilmesi ender olarak gaz tutamama veya makattan akıntı gelmesine neden olabilir.

• Doku Kaydırma (Flep Teknikleri): BaÅŸlangıçta dışkı kontrolü iyi olmayan hastalarda tercih edilir. Avantajı hiç kas kesilmediÄŸi için dışkı kontrolünün etkilenmemesidir. Dezavantajı ise makatta ÅŸekil bozukluÄŸu oluÅŸması ve bazı hastalarda etkili olmamasıdır.

Ameliyat sonrası tam iyileşme birkaç hafta içinde olur. Makat bölgesindeki ameliyat yaraları sıklıkla 3 haftada iyileşir. Ancak hastanın en önemli sorunu olan ağrı sıklıkla birkaç gün içinde ortadan kalkar.

Hastalık Tekrarlar mı?

MüzminleÅŸmiÅŸ (kronik) hastalıkta sadece ilaç tedavisi ile iyileÅŸme hastaların %40-50 kadarında olurken ameliyat yapılan hastaların %95’inde çatlak (fissür) nedeniyle tekrar problem oluÅŸmaz. Ancak az bir hasta grubunda hastalığın tekrarlama ihtimali mevcuttur. AÄŸrı ve/veya kanamayla devam eden fissürlerde tekrar ameliyat ile tedavi gerekebilir. Hastalığın tekrarlamaması için:

• Kabız kalmamak (Düzenli olarak sebze/meyve gibi saÄŸlıklı besinler tüketilmelidir)
• Bol su (günde en az 8-10 bardak) içmek
• Tuvalette uzun süreli oturmamak
• Dışkılama hissini ertelememek
• Düzenli spor aktiviteleri (yürüyüş gibi) yapmak
• Kahve ve alkol tüketimi azaltmak